|
Turunçgillerin anavatanı Arap
Yarımadası’nın doğusundan, Filipinler’in
doğusuna kadar ve Himalayalar ile
Hindistan’dan Avustralya’ya kadar olan
bölgeyi içine alan geniş bir coğrafya
olmasına rağmen, asıl anavatanı
Güneydoğu Asya’dır. Birinci derece
anavatanı; Çin kıyıları, Güneydoğu Çin
(Tayland, Vietnam, Kamboçya, Malezya)
ile Çin’in güney kıyıları ve Sarı Irmak
vadisi içleridir. Turunçgillerin ikinci
derece anavatanı ise; özellikle
Himalayaların hemen güney etekleri,
Endonezya Adaları, Avustralya’nın
kuzeyi, Yeni Gine ve Timor Adası,
Filipinler, Japonya ve Tayvan’dır.
Turunçgillerin akrabası olan Citropsis
cinsinin anavatanı ise Zaire ve
Gabon’dur. Diğer bitki gruplarına göre
genç bir grup olan turunçgillerin
yaklaşık 20 milyon yıllık bir geçmişi
vardır ve evrimi hala devam etmektedir.
Turunçgillerin dünyanın diğer
bölgelerine yayılmaya başlaması milattan
öncesine uzanmaktadır. Avrupa kıtasına
ilk ulaşan tür ağaç kavunu (Citrus
medica L.) olmuştur. Ağaç kavunu Persler
tarafından İran’a oradan da İskender’in
orduları tarafından Avrupa’ya
ulaştırılmıştır. Turunç (Citrus
aurantium L.) ve limonun (Citrus limon
(L.) Burm. F.)
M.S. 1. veya 2. yüzyılda Romalılarca
ticaret yoluyla Avrupa’ya getirildiği
bildirilmektedir. M.S. 2. yüzyıla ait
Kartaca’da bulunan ve bu türlere ait
olduğu düşünülen mozaikler bu görüşü
desteklemektedir. Limonun anavatanı
konusunda hala kesin bir görüş birliği
olmamakla birlikte, M.S. 1175 ve 1178
yıllarına ait Fan Ch'eng-Ta ve Chou K'ü-Fei
tarafından Çin’de yazılmış kaynaklarda
bu türün tarif edildiği ve isminin
de ‘li-mung’ olarak telaffuz edildiği
belirtilmektedir. 1150 yılına kadar ağaç
kavunu, turunç ve limon, Araplar
tarafından İspanya ve Kuzey Afrika’nın
tamamına yayılmıştır. Yazılı
kaynaklarda, M.S. 15. yüzyıla kadar
Avrupa’da portakal (Citrus sinensis (L.)
Osbeck) tarımı yapıldığına dair bir
belge bulunamamıştır. Avrupa’da laym (Citrus
aurantifolia (Christm.) Swing.) kültürü
ile ilgili ilk kaynaklar M.S. 13.
yüzyıla dayanmaktadır. Mandarinin (Citrus
reticulata Blanco) Avrupa’ya
gelmesi diğer türlere göre daha sonra
olmuş ve ilk olarak 1805 yılında Çin’den
İngiltere’ye oradan da Malta’ya
getirilmiş ve yayılmıştır. Şadok (Citrus
maxima (L.) Osbeck) ticaret yollarıyla
uzakdoğudan gelmiş ve Araplar tarafından
M.S. 12. yüzyılda İspanya’ya
getirilmiştir.
Kaptan Şadok tarafından tohumları
Barbados adasına getirilmiş ve bu ismi
alarak yetiştirilmeye başlanmıştır.
Altıntop’un (Citrus paradisi Macf.) ise
şadok orijinli olarak mutasyon yoluyla
veya şans çöğürü olarak meydana geldiği
düşünülmektedir. Amerika kıtasına
turunçgillerin ulaşması 1493 yılından
itibaren başlamış ve devam etmiştir.
Turunçgiller yaklaşık 115 milyon ton
üretim ile dünyada en fazla üretilen
meyve grubudur. Dünyada en büyük üretici
ülke Brezilya olup
onu sırasıyla ABD, Çin, Meksika, İspanya
ve Hindistan izlemektedir. Dünya
üretiminin % 57’si portakal, % 23’ü
mandarin, % 11’i limon, % 4’ü altıntop
ve kalan kısım diğer turunçgillerdir.
Türkiye yaklaşık 3 milyon ton üretim ile
Akdeniz ülkeleri içerisinde önemli bir
üretici konumundadır. Bu üretim aynı
zamanda dünya turunçgil üretiminin
%2.7’sini oluşturmaktadır. Türkiye
turunçgil üretiminin % 48’i portakal, %
24’ü mandarin, % 23’ü limon ve % 5’i
altıntoptur. Ülkemiz turunçgil ihracatı
yaklaşık 930 bin ton olup, bu miktarın %
30’u limon, % 30’u mandarin, % 23’ü
portakal ve % 16’sı altıntoptur.
|